حق شفعه

حق شفعه چیست؟

حق شفعه یکی از انواع حقوق مالی مربوط به اموال غیر منقول به شمار می رود. رکن قانونی حق شفعه ماده 808 قانون مدنی می باشد. طبق این ماده ممکن است، ملک یا دیگر اموال غیر منقول به صورت قابل تقسیم بین دو نفر مشترک باشد. در این صورت اگر یکی از دو شریک سهم خود را با نیت انعقاد عقد بیع به شخص ثالثی بفروشد، شریک دیگر حق شفعه دارد. یعنی می تواند قیمتی را که مشتری پرداخت نموده به او بدهد و حصه مبیعه را تملک نماید. مثلاً اگر دو برادر هر کدام مالک سه دانگ از یک زمین زراعی باشند، چنانچه یکی از مالکین بخواهد سهم خود را به قیمت یک میلیارد تومان به شخص ثالثی انتقال دهد، شریک دیگر می تواند با پرداخت یک میلیارد تومان به خریدار، تمام زمین را به تملک خود در آورد.

نکات کلیدی در خصوص شفعه

از نظر قانونی برای تحقق حق شفعه و این که شریک بتواند به طور اجباری مال اشخاص دیگری را تملک نماید، شرایط متعددی وجود دارد. شفعه تنها در صورتی برای شریک ایجاد می شود که:

• مال غیر منقول باشد؛ بنابراین اگر مال منقولی مثل کامیون، میان دو نفر مشترک باشد، اگر یکی از شرکا سهم خود را به فروش برساند، برای شریک دیگر شفعه ای نخواهد بود.
• مال غیر منقول دو نفر مالک داشته باشد؛ اگر ملک سه نفر یا بیشتر مالک داشته باشد، هرکدام از شرکا می تواند بدون ایجاد شفعه برای دیگر شریکان، سهم خود را بفروشد.
• مال غیر منقول، به قصد بیع به فروش برسد؛ منظور از بیع یکی از عقود معیّن اسلامی به معنای خرید و فروش است. اگر مال غیر منقولی میان دو نفر مشترک باشد و یکی از شرکا بخواهد سهم خود را به دیگری صلح کند یا آن را به رهن بگذارد، برای شریک دیگر شفعه ایجاد نخواهد شد. همچنین است در صورتی که بخواهد مالک خود را به دیگری هبه نماید.